Handelsoorlogen, fragmentatie van allianties, instrumentalisering van de economie als geopolitiek hefboom: het internationale nieuws van dit jaar beperkt zich niet tot militaire fronten. Het rapport Global Risks 2026 van het Wereld Economisch Forum (WEF) plaatst de geoeconomische confrontatie bovenaan de risico’s voor markten en samenlevingen, vóór traditionele gewapende conflicten. Het begrijpen van deze grote trends vereist een blik voorbij de tijdelijke crises, naar de structurele dynamieken die het wereldtoneel herconfigureren.
Geoeconomische confrontatie en wereldwijde risico’s: wat experts meten
Het WEF ondervroeg meer dan 1.300 experts voor zijn jaarlijkse rapport. Hun antwoorden schetsen een landschap waarin de economie de belangrijkste machtswapen wordt, waardoor klassieke militaire confrontaties naar de achtergrond verdwijnen in de hiërarchie van waargenomen risico’s.
De onderstaande tabel vat de risicodimensies samen zoals ze naar voren komen in het rapport en de aanvullende analyses die dit jaar zijn gepubliceerd.
| Risico-as | Natuur | Waargenomen horizon |
|---|---|---|
| Geoeconomische confrontatie | Sancties, handelsbeperkingen, controle over waardeketens | Korte en middellange termijn |
| Systeemonzekerheid | Verzwakking van het multilateralisme, nationale prioritaire strategieën | Voortdurend gedurende het decennium |
| Inflatoire druk door conflicten | Stijgende energieprijzen, verstoring van maritieme routes | Korte termijn, onmiddellijke impact op het mondiale Zuiden |
| Disruptie door kunstmatige intelligentie | Druk op de middenklasse, transformatie van de arbeidsmarkt | Middellange termijn |
De dagelijkse berichtgeving van internationale media, toegankelijk onder andere op dnews.eu, behandelt deze crises in real-time. Het rapport van het WEF verbindt ze met elkaar en wijst op hun systemische karakter.
Wereldwijde onzekerheid: waarom de helft van de experts turbulentie verwacht
Het woord dat het vaakst voorkomt in de projecties van dit jaar is “onzekerheid”. Ongeveer de helft van de experts ondervraagd door het WEF verwacht een “turbulente” of “stormachtige” omgeving voor de komende twee jaar. Een meerderheid is van mening dat deze turbulentie niet zal verdwijnen voor het einde van het decennium.
Deze structurele pessimisme kan worden verklaard door een specifieke keten van gebeurtenissen. De multilaterale kaders (handelsakkoorden, regulerende instellingen, samenwerkingsfora) verliezen aan effectiviteit. Elk land of blok geeft prioriteit aan zijn eigen strategische belangen, wat de fragmentatie versnelt.
Allianties herdefinieerd door economische concurrentie
Het rapport beschrijft een “tijdperk van concurrentie” waarin economische instrumenten (sancties, douanerechten, technologische beperkingen) de traditionele diplomatie vervangen. Allianties worden opnieuw gevormd rond waardeketens en toegang tot kritieke hulpbronnen, niet rond gedeelde waarden.
Deze trend raakt Europa rechtstreeks, dat gevangen zit tussen het Amerikaanse handelsbeleid en de Chinese ambities op het gebied van geavanceerde technologieën. Sommige landen in het mondiale Zuiden proberen daarentegen van deze concurrentie te profiteren door zich te positioneren als alternatieve leveranciers van strategische grondstoffen.
Conflicten in het Midden-Oosten en druk op de economieën van het mondiale Zuiden
De aanhoudende spanningen in het Midden-Oosten en rond Iran zijn niet alleen veiligheidscrises. Ze veroorzaken concrete verstoringen op handelsroutes en energiemarkten, en een regionaal conflict dat een strategische doorgang raakt, kan onmiddellijke wereldwijde gevolgen hebben.
De economieën van het mondiale Zuiden, die al kwetsbaar zijn, worden hard getroffen door de stijgende kosten van energie- en voedselimporten.
- Landen die afhankelijk zijn van olie-importen zien hun handelsbalans verslechteren, wat hun begrotingsruimte voor sociale beleid beperkt.
- De verstoring van maritieme routes verlengt de levertijden en verhoogt de vrachtkosten, met een cascade-effect op de consumentenprijzen.
- De terugkeer van inflatoire druk in verschillende regio’s remt de inflatie die in voorgaande jaren was op gang gekomen.
Kunstmatige intelligentie: de bedreiging voor de middenklasse volgens het WEF
Het WEF wijst op een andere trend die het technologische kader overstijgt en een politiek en sociaal vraagstuk wordt. AI oefent een toenemende druk uit op veel banen, met een bijzondere impact op de middenklasse in zowel ontwikkelde als opkomende landen.
Dit punt verdient aandacht omdat het andere trends kruist. Een middenklasse die onder economische druk staat, wordt gevoeliger voor protectionistische en soevereinistische discours, wat op zijn beurt de geopolitieke fragmentatie die eerder werd beschreven, aanwakkert.
Een zelfonderhoudende cirkel
De technologische disruptie versnelt de ongelijkheden. De ongelijkheden voeden het wantrouwen tegenover multilaterale instellingen. Dit wantrouwen duwt regeringen naar nationale strategieën, die op hun beurt de noodzakelijke samenwerking voor de wereldwijde regulering van AI fragmenteren. Elke trend versterkt de andere in plaats van ze te compenseren.
Het internationale nieuws van dit jaar kan dus minder worden gelezen als een opeenvolging van geïsoleerde crises dan als een systeem waarin economische confrontatie, structurele onzekerheid en technologische disruptie met elkaar interageren. Het rapport van het WEF komt tot één conclusie: de komende jaren zullen worden bepaald door het vermogen van staten om samen te werken ondanks de concurrentie, of door de gevolgen van hun falen om dat te doen.
